الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
220
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )
معنى تمايل به يك سو است اشاره به حالتى است كه انسان به هنگام ترس و وحشت شديد پيدا مىكند كه چشمان او به يك سمت منحرف ، و روى نقطه معينى ثابت و خيره مىشود . جمله « * ( بَلَغَتِ الْقُلُوبُ الْحَناجِرَ ) * » ( قلبها به گلوگاه رسيده بود ) كنايه جالبى است شبيه آنچه در زبان فارسى داريم كه مىگوئيم « جانش به لب رسيد » و گرنه هرگز ، قلب به معنى عضو مخصوص مركز پخش خون از جاى خود حركت نمىكند و هيچگاه به گلوگاه نمىرسد . جمله « و * ( تَظُنُّونَ بِاللَّه الظُّنُونَا ) * » اشاره به اين است كه در اين حالت ، گمانهاى ناجورى براى جمعى از مسلمانان پيدا شده بود ، چرا كه هنوز از نظر نيروى ايمان به مرحله كمال نرسيده بودند ، اينها همان كسانى بودند كه در آيه بعد مىگويد : شديدا متزلزل شدند . شايد بعضى فكر مىكردند ما سرانجام شكست خواهيم خورد ، و ارتش دشمن با اين قدرت و قوت پيروز مىشود ، روزهاى آخر عمر اسلام فرا رسيده است و وعدههاى پيامبر در زمينه پيروزى مطلقا تحقق نخواهد يافت ! البته اين افكار نه به صورت يك عقيده كه به صورت يك وسوسه در اعماق دلهاى بعضى پيدا شده بود ، اين شبيه همانست كه در جنگ احد ، قرآن مجيد از آن ياد كرده مىگويد : وَطائِفَةٌ قَدْ أَهَمَّتْهُمْ أَنْفُسُهُمْ يَظُنُّونَ بِاللَّه غَيْرَ الْحَقِّ ظَنَّ الْجاهِلِيَّةِ : « گروهى از شما در آن لحظات بحرانى جنگ ، تنها به فكر جان خود بودند و گمانهاى نادرست همانند گمانهاى دوران جاهليت داشتند » ! ( سوره آل عمران آيه 154 ) . البته مخاطب در آيه مورد بحث مسلما مؤمنانند ، و جمله * ( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ) * در آيه قبل دليل روشنى بر اين معنى است ، و كسانى كه مخاطب را منافقان دانستهاند گويا به اين نكته توجه نكردهاند و يا پنداشتهاند كه اين قبيل گمانها